Brand in één van de oudste panden van Zaamslag (herberg Het Wapen van Zeeland).

door R.J.H. Lensen

Op zondagavond 24 januari 2016 woedde een brand op de bovenverdieping en zolder van caférestaurant Het Wapen van Zeeland aan Plein 14. De vlammen hebben voornamelijk aan de westkant van het gebouw gewoed en daarbij veel schade aangebracht op de woonetage boven. Vanwege de grote inzet van de brandweer is de schade beperkt gebleven en kunnen we er wel vanuit gaan dat het gebouw behouden kan blijven.

Het Wapen van Zeeland is één van de oudste nog bestaande panden van Zaamslag en zeker het oudste van Plein Noord. Het komt reeds voor op de kadasterminuut van 1811-1832 en op de kaart van Cornelis Huijssen uit 1813. Afgaande op de stilistische kenmerken is het aan het eind van de achttiende eeuw te dateren. Dat wordt gesterkt door de aanwezigheid van muurankers met een krul aan het onderste uiteinde; dit type wordt ook gevonden op de werkplaats van Rozemarijnstraat 2 (voormalige mouterij) en woonhuis Eendrachtweg 18 (eerste fase ca. 1780).

In eerste opzet was het Wapen van Zeeland iets lager dan nu. De bovenverdieping was een kleine meter lager en er was een zadeldak met aan elk uiteinde een schoorsteen. De raamopeningen waren voorzien van schuiframen met kleine ruitjes. Tot ongeveer 1880-1900 was het pand in die staat en was het bovendien ongepleisterd. In laatstgenoemde periode (het was eigendom van weduwe J. Platteeuw, ofwel ‘ouwe Jane’) is het muurwerk van de bovenverdieping opgehoogd tot de huidige hoogte, het pleisterwerk aangebracht en het geheel afgedekt met het huidige dak.

De (eiken?) balklagen tussen benedenverdieping en eerste verdieping zijn op enig moment extra versterkt. Ook zijn er later wat aanbouwsels aan de achterzijde toegevoegd. Interessant blijft een bouwnaad in de westgevel, waar de brand heeft huisgehouden. De gevel verspringt daar iets naar binnen en de scheuren in de pleister lijken te wijzen op oudere bouwsporen of andersvormige ramen. Opvallend is dat de andere percelen van Plein Noord veel smaller zijn; wellicht heeft men een drietal huizen afgebroken voor de bouw van het pand rond 1780. Het bouwspoor aan de westgevel kan mogelijkerwijs een ouder stuk muur (17de eeuw?) van één van die huisjes zijn dat in de nieuwe bebouwing werd opgenomen.

Waarschijnlijk is de herberg in het verleden ook gebruikt als gemeentehuis. Vóór het huidige gemeentehuis werd gebouwd (1904, maar nu in deplorabele staat), gebruikte men een oud huis aan Plein Zuid dat dateerde uit 1788. Omdat dit pand uit 1788 een tijdlang ook gewoon als woonhuis moet hebben gediend, heeft het gemeentebestuur elders zijn bijeenkomsten gehouden. Het kwam in het verleden veelvuldig voor dat een grote herberg als gemeentehuis werd gebruikt. We kunnen daarmee wel veronderstellen dat Het Wapen van Zeeland ook het oudste gemeentehuis van Zaamslag is (de gemeente Zaamslag werd in de Franse tijd opgericht).

Vanwege de degelijke bouw van het pand zijn de muren nog stevig en heeft de oude balklaag het niet begeven. Wel is er waterschade op de begane grond en vermoedelijk ook in de kelder. We gaan ervan uit dat dit beeldbepalende en monumentale pand gehandhaafd kan blijven. Het afkappen van pleisterwerk aan de buitenzijde kan ook nuttige bouwhistorische informatie opleveren.

300_2016_01_24_19_41_21.jpg 300_plein_noord_ca_1905_2.jpg

 

600_dsc04076_kopie.jpg
Foto's R.J.H. Lensen.