Verzet tegen verbouwing 'stadhuisje'

Enkele maanden geleden ontving de Heemkundige Vereniging Terneuzen het gerucht dat een makelaar het voormalige stadhuis aan de Noordstraat van de gemeente zou willen kopen. Er zou worden onderhandeld over het doorbreken van de raampartijen. Op 20 december 2008, lazen we in de krant dat raadslid Peter Clijssen van GroenLinks hierover vragen heeft gesteld. Reden voor de Heemkundige Vereniging Terneuzen om in de pen te klimmen. Op 24 december 2008 schreven wij een brief naar het college van Burgemeester en Wethouders waarin wij ons standpunt duidelijk hebben gemaakt.

Snelkoppelingen
Historie van het Stadhuis
PZC artikel van 24 december 2008
Reacties in de PZC
Architectuur.nl

Ruim 375 jaar was het gebouw aan de Noordstraat het bestuurscentrum van Terneuzen. In het kader van het Monumenten Inventarisatie Project (MIP) van de Provincie Zeeland is het voormalige stadhuis beschreven als beeldbepalend en een oudheidkundig en architectonisch waardevol complex.
De Heemkundige Vereniging Terneuzen hecht een grote historische waarde aan het voormalige stadhuis. Het is bovendien een van de weinige ongeschonden panden tussen al de sterk verbouwde winkelpanden in de Noordstraat. In de door de Heemkundige Vereniging uitgevoerde inventarisatie van beeldbepalende panden in de kern Terneuzen, die door de vereniging in 2006 aan de gemeente is aangeboden, heeft het voormalige stadhuis een hoge score behaald. Deze inventarisatie diende als input voor de door de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland (SCEZ), in opdracht van de gemeente Terneuzen verder gecompleteerde en aangevulde inventarisatie. Deze inventarisatie dient nog door het college, conform de nieuwe Erfgoedverordening, vastgesteld te worden.
Bij vaststelling van deze inventarisatie zal het voormalige stadhuis de status van 'gemeentelijk monument' krijgen.

De Heemkundige Vereniging Terneuzen acht het absoluut ondenkbaar en onacceptabel dat er mogelijk verbouwingen gaan plaatsvinden die afbreuk doen aan het beeldbepalende karakter van het gebouw. Bovendien vinden wij het haaks staan op het door de gemeente ingeslagen beleid om belangrijke historische en beeldbepalende gebouwen een bepaalde beschermde status te geven als 'gemeentelijk monument'.

Gezien het historische en beeldbepalende karakter van het gebouw, en het feit dat er nog maar weinig ongeschonden historische gebouwen in de binnenstad van Terneuzen zijn, hebben wij er bij het college op aangedrongen het voormalige stadhuis van Terneuzen onaangetast te laten en te behouden voor het nageslacht.

Historie van het stadhuis.

Enkele maanden voor zijn onverwachte dood gaf Prins Willem van Oranje op 23 april 1584 stadsrechten aan het toen nog kleine Terneuzen. Dit was een direct gevolg van de omstandigheden tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Terneuzen werd bestuurd vanuit het naburige Axel. Omdat in Axel de Spaanse rechters het nog voor het zeggen hadden werd in Terneuzen een Staatse rechtbank geïnstalleerd. Omdat de Terneuzenaren de weekmarkt in Axel niet meer konden bezoeken en om de handel met de vijand te beperken, werd Terneuzen het recht gegund een weekmarkt te houden. In die jaren hadden de bewoners van het kleine stadje het niet gemakkelijk. De gehele streek was namelijk frontgebied. Door inundaties en oorlogshandelingen was de oogst verloren gegaan, waardoor er een onbeschrijflijke armoede heerste. Op 17 juli 1586 deden Staatse troepen vanuit Terneuzen een aanval op het door de Spanjaarden bezette gebied en veroverden de stad.

In 1594 was er al een stadhuis in Terneuzen. Het was een verbouwd woonhuis dat van een torentje was voorzien. Voor de bouw van dit "schepenhuis" werden 50.000 stenen weggehaald bij de ruïne van het kasteel van de ambachtsheer van Zaamslag. Doordat Prins Maurits in 1586 de dijken liet doorsteken liep de ambachtsheerlijkheid Zaamslag onder water. De overblijfselen van het kasteel dienden als bouwmiddelen voor gebouwen in de streek, zo ook voor het stadhuis van Terneuzen.
In 1593 was het woonhuis "de geldersche blomme", naast het stadhuis aangekocht en afgebroken om meer ruimte voor een markt te maken.

Het stadhuis was al snel te klein. In 1607 en 1608 volgden er verbouwingen. Uit de stadsrekeningen is veel informatie te halen. Antoni Fransz uit Middelburg leverde hout voor de toren en zoldering, een smid zorgde voor het ijzerwerk aan het stadhuis en toren. Diverse arbeiders en schippers zorgden voor zand ten dienste van de metselaars. De toren en het stadhuis werden geschilderd. Glasmaker Leonaert Willemsz maakte de vensters. De toren had een leien dak, een vaantje en een galerij.
Veertig jaar later, in 1647 werd het stadhuis drastisch verbouwd. Een deel van het stadhuis werd gesloopt, zodat de voorliggende straat breder werd. De kelder van het stadhuis werd ingericht als "crymeneel ghevangenhuys". Beeldsnijder Jan Hardewel uit Middelburg ontving ruim 9 pond voor het maken van 70 steunklampen met loofwerk en twee zittende leeuwtjes voor de pui. Op de stadstoren stonden twee wijzers. Hiermee zal een zonnewijzer zijn bedoeld voor de aanduiding van de dagen. Renier van Rasenborgh ontving 16 ponden Vlaams voor het vervaardigen van een schilderij Justitia geheten, ter verfraaiing van de Vierschare.

In 1807, tijdens de Franse bezetting, werd de toren verlaagd voor de aanleg van een semafoor, een soort telegraaf voor marinesignalen in de lijn Antwerpen-Vlissingen. In 1812 was de semafoor nog altijd bezet, maar het stadhuis ondervond veel schade van de slordigheid waarmee het werd onderhouden. Het regende op zolder erg in waardoor de planken verrotten. Doordat de toren was verlaagd moest het uurwerk verdwijnen. Met het kerkbestuur van de Hervormde Kerk waren afspraken gemaakt over het gebruik van de klok, toren en uurwerk van de kerk.

In 1859 werd het stadhuis vernieuwd en werd er een nieuwe stadhuistoren gebouwd. De termijn van oplevering werd bepaald op 1 juni 1860. Het gebouw kreeg toen het aanzien dat het nog altijd heeft. In 1863 werd er een uurwerk en klok in de toren geplaatst. Het uiterlijk doet denken aan een 19e eeuwse Rooms Katholieke Kerk.
In 1972 nam de gemeente Terneuzen haar intrek in het nieuwe, door Bakema ontworpen, stadhuis.

Verzet tegen verbouwing 'stadhuisje'

door Peter Oggel

TERNEUZEN - De Heemkundige Vereniging Terneuzen gaat zich verzetten tegen de eventuele verbouwing van het voormalige 'stadhuisje' aan de Noordstraat.

Het gaat dan met name om aanpassing van de gevel.

Voorzitter Edwin Hamelink noemt het pand conform het Monumentaal Inventarisatie Project (MIP) van de provincie Zeeland 'oudheidkundig en architectonisch waardevol'. Hamelink: "Dat het stadhuisje intern voor winkeldoeleinden wordt verbouwd oké, maar aanpak van de gevel kan niet. Het stadhuisje is één van de weinige onaangetaste panden in de Noordstraat. Verander je de gevel, dan verkracht je het hele gebouw."

Eigenaar gemeente Terneuzen onderhandelt op dit moment met een vastgoedmakelaar over verkoop van het pand, waarin sedert jaren fotostudio Wim Sinke is gevestigd. Inzet bij de onderhandelingen is aanpassing van de gevel, waarbij in het bijzonder de karakteristieke ramen tot op straathoogte moeten worden verlaagd.

Ann Stuij van fotostudio Sinke zou modernisering van de gevel inclusief de ingang toejuichen. Ook bij verkoop wil zij de winkel gewoon voortzetten. "De huidige raampartijen en de entree horen niet bij een moderne winkel. "

GroenLinks-raadslid Peter Clijsen ziet dat volstrekt niet zitten, zei hij vorige week in de raad. De Heemkundige Vereniging heeft inmiddels een brief-op-poten richting B en W in voorbereiding, zegt Edwin Hamelink. "Die gaat nog dit jaar de deur uit. Aanpassing staat volledig haaks op het beleid. Enkele jaren geleden zijn alle monumenten in de gemeente geïnventariseerd. Dat stadhuisje is één van de beeldbepalende panden. Dat vindt trouwens ook de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland. Wij vrezen dat de gemeente dit nog even gauw wil doordrukken, voordat de monumentenlijst formeel wordt vastgesteld. Dit is zeer merkwaardig."

Het stadhuisje dateert uit 1594. Het is in 1859/1860 grondig verbouwd en sindsdien vrijwel onaangetast gebleven. Het gebouw vertoont enige gelijkenis met het aanzien van een negentiende-eeuwse rooms-katholieke kerk. Hamelink: "Dat was destijds een vrij gebruikelijke bouwstijl. Maar dat houdt tevens in dat die stijl bewaard moet blijven in het stadssilhouet."

Overgenomen uit de PZC van 24 december 2008.

Foto's Edwin Hamelink.